Ga naar de inhoud
Engineering · Werken & onderhoud · Keuringsbegeleiding 015 79 24 23 xavier@gekeurd.be
GEKEURD Maak afspraak (nieuw tabblad)

Gids elektrische selectiviteit berekenen

Gids elektrische selectiviteit berekenen

Een hoofdzekering die uitschakelt door een defecte armatuur op één verdieping: het is een herkenbaar en duur probleem. Met deze gids elektrische selectiviteit berekenen brengt u structuur in de beveiliging van uw installatie. Het doel is eenvoudig: bij een fout mag zo veel mogelijk van de installatie in bedrijf blijven, terwijl de beveiliging die het dichtst bij de fout zit snel en betrouwbaar reageert.

Dat vraagt meer dan automaten met oplopende ampèrewaarden kiezen. Selectiviteit hangt af van het type beveiliging, de foutstroom op die plaats, de uitschakelkarakteristieken, kabeldoorsneden en de opbouw van uw verdeelborden. Voor een woning is de oefening vaak overzichtelijk. Voor een KMO, appartementsgebouw of industriële site is ze een essentieel onderdeel van bedrijfszekerheid, onderhoud en een bruikbaar technisch dossier.

Wat elektrische selectiviteit precies betekent

Elektrische selectiviteit is de onderlinge afstemming van beveiligingstoestellen in serie. Bij een kortsluiting of overbelasting moet bij voorkeur alleen de stroomopwaartse beveiliging van de getroffen kring uitschakelen. De beveiligingen hoger in de keten moeten gesloten blijven.

Neem een defect op een eindkring achter automaat Q3. Als Q3 aanspreekt en de automaat van het onderbord of zelfs de hoofdbeveiliging blijft ingeschakeld, is de installatie selectief voor die fout. Schakelen Q3 en de hoofdbeveiliging samen uit, dan verliest u een groter deel van het gebouw dan nodig is.

Volledige selectiviteit betekent dat dit gedrag gegarandeerd is binnen het volledige relevante foutstroombereik. Bij gedeeltelijke selectiviteit geldt die garantie slechts tot een bepaalde kortsluitstroom. Dat onderscheid is belangrijk: een combinatie kan zich bij een beperkte foutstroom correct gedragen, maar bij een zware kortsluiting toch beide toestellen laten uitschakelen.

Selectiviteit is geen synoniem voor conformiteit. Een installatie kan aan de toepasselijke veiligheidsvereisten voldoen en toch onvoldoende selectief zijn voor de gewenste continuïteit. In een woning is dat vooral een comfort- en beheervraag. In een koelcel, productieruimte, zorgomgeving of serverruimte kan het rechtstreeks gevolgen hebben voor veiligheid, schade en bedrijfsvoering.

Gids elektrische selectiviteit berekenen: begin met de juiste gegevens

Een betrouwbare berekening start niet in een catalogus, maar op locatie of met een gecontroleerd as-built dossier. U moet weten welke toestellen in serie staan en welke waarden werkelijk gelden. Oude eendraadschema’s zijn nuttig, maar volstaan niet wanneer borden intussen zijn aangepast of uitgebreid.

Breng eerst de voedingsketen in kaart: netaansluiting of transformator, hoofdbord, onderverdelingen en eindkringen. Noteer per beveiliging merk, type, nominale stroom, uitschakelcurve, aantal polen, kortsluitvermogen en eventuele instellingen. Bij vermogensschakelaars zijn de instellingen voor langdurige overbelasting, korttijdige vertraging, ogenblikkelijke uitschakeling en aardfoutbeveiliging bepalend.

Daarna bepaalt u de beschikbare kortsluitstroom op relevante punten. Aan de oorsprong van de installatie kan die hoog zijn. Verderop wordt ze beïnvloed door transformatorimpedantie, voedingskabels, lengte, doorsnede en andere impedanties. De maximale kortsluitstroom is nodig om het afschakelvermogen en de selectiviteit bij zware fouten te beoordelen. De minimale kortsluitstroom is minstens even relevant: ook aan het einde van een lange kabel moet de beveiliging binnen de vereiste tijd aanspreken.

Een vereenvoudigde benadering voor een driefasige fout is:

`Ik = U / (√3 × Z)`

Hierbij is Ik de verwachte kortsluitstroom, U de lijnspanning en Z de totale impedantie van de foutlus. In de praktijk vraagt de correcte bepaling aandacht voor netgegevens, temperatuur, kabelmateriaal, parallelle geleiders en fouttype. Daarom is deze formule een vertrekpunt, geen vrijgeleide om zonder studie waarden vast te leggen.

Controleer ook de belasting. Een stroomopwaartse beveiliging moet de kabel en het bord beschermen, maar mag niet zo krap gekozen zijn dat normale gelijktijdigheid of aanloopstromen tot ongewenste uitval leiden. Bij motoren, laadinfra, omvormers, batterijen en transformatoren zijn die bedrijfsstromen vaak bepalend voor de toestelkeuze.

Twee vormen die u apart beoordeelt

Tijdselectiviteit bij overbelasting en lagere foutstromen

Bij tijdselectiviteit krijgt het toestel dichtst bij de fout een kortere aanspreektijd dan het stroomopwaartse toestel. Dit beoordeelt u op tijd-stroomcurves. De curve van de afgaande beveiliging moet, binnen het relevante gebied, links of onder de curve van de bovenliggende beveiliging liggen zonder ongewenste overlap.

Een veelgemaakte fout is denken dat bijvoorbeeld 16 A onder 25 A automatisch selectief is. Dat is niet gegarandeerd. Twee installatieautomaten met gelijkaardige magnetische uitschakeling kunnen bij een forse kortsluiting vrijwel gelijktijdig reageren. De nominale stroom zegt iets over belasting, maar onvoldoende over het gedrag bij kortsluiting.

Bij regelbare vermogensschakelaars kan tijdvertraging een oplossing bieden. Die vertraging moet zorgvuldig worden ingesteld. Te veel vertraging verhoogt de thermische en elektrodynamische belasting op kabels, rails en toestellen. Ook moet de maximale uitschakeltijd nog aanvaardbaar zijn voor de beschermingsmaatregel en de installatie.

Energetische selectiviteit bij hoge kortsluitstromen

Bij hoge kortsluitstromen werkt tijdscheiding soms niet, omdat beveiligingen in hun onmiddellijke zone aanspreken. Dan beoordeelt u de doorgelaten energie, vaak uitgedrukt als I²t. De afgaande beveiliging moet de fout voldoende snel begrenzen, zodat de bovenliggende beveiliging niet hoeft te reageren.

Smeltveiligheden kunnen hier zeer goed presteren door hun stroombegrenzend gedrag. Ook bepaalde combinaties van automaten zijn door fabrikanten getest op energetische selectiviteit. Zonder die combinatiegegevens mag u niet afleiden dat twee toestellen selectief zijn enkel op basis van hun curve of nominale waarde.

Dat is meteen een belangrijke praktische regel: gebruik de selectiviteitstabellen en coördinatiegegevens van de fabrikant voor exact de betrokken toestelreeksen. Merken of generaties combineren zonder bevestigde gegevens maakt de beoordeling onzeker. Bij complexe installaties wordt dit aangevuld met berekeningssoftware en een controle van de instellingen op het terrein.

Een werkbare beoordelingsmethode

Beoordeel elke keten van twee beveiligingen, van onder naar boven. Start bijvoorbeeld bij een eindkring van 16 A, vergelijk die met de beveiliging van het onderbord en vergelijk vervolgens die onderbordbeveiliging met de hoofdbeveiliging. Een installatie is pas zo goed als de minst selectieve overgang in die keten.

Gebruik daarbij deze volgorde:

  1. Controleer of elk toestel een voldoende afschakelvermogen heeft voor de maximale kortsluitstroom op zijn inbouwplaats.
  2. Controleer de kabelbescherming en de uitschakelvoorwaarden bij de minimale foutstroom.
  3. Vergelijk tijd-stroomcurves voor overbelasting en foutstromen buiten de onmiddellijke zone.
  4. Bevestig selectiviteit bij hoge foutstromen met fabrikanttabellen of gevalideerde software.
  5. Leg het resultaat vast per combinatie: volledig selectief, gedeeltelijk selectief tot een bepaalde stroom, of niet selectief.

Voor aardlekbeveiligingen geldt een gelijkaardige redenering, maar met eigen aandachtspunten. Een stroomopwaartse differentieelschakelaar mag niet onnodig uitschakelen bij een fout in een afgaande kring. Type, nominale foutstroom, tijdvertraging en de aard van de aangesloten belastingen spelen mee. Een selectieve, tijdvertraagde differentieel kan boven afgaande differentiëlen nodig zijn, maar de keuze hangt af van de beschermingsfunctie, het AREI en de installatieconfiguratie.

Waar het in bestaande gebouwen vaak misloopt

Uitbreidingen gebeuren vaak gefaseerd. Er komt een laadpaal bij, later zonnepanelen, daarna een batterij of extra onderbord. Elke ingreep kan de belasting, foutstroom of beveiligingshiërarchie veranderen. Als de documentatie niet wordt bijgewerkt, blijft een oude berekening circuleren terwijl de werkelijke installatie een andere is geworden.

Ook een vervanging na defect verdient aandacht. Een installateur vervangt soms een toestel door een beschikbaar alternatief met dezelfde nominale stroom. Voor de dagelijkse werking kan dat volstaan, maar de uitschakelcurve, energiebeperking of samenwerking met de bovenliggende beveiliging kan verschillen. Het resultaat is dan technisch werkend, maar niet noodzakelijk aantoonbaar selectief.

Bij grotere sites komt daar het risico van instellingen bij. Een hoofdschakelaar met instelbare beveiliging kan na onderhoud, uitbreiding of vervanging anders staan dan op de oorspronkelijke studie. Zonder instellingenlijst, labels en periodieke verificatie verliest een selectiviteitsstudie snel haar waarde.

Wat u best oplevert na de berekening

Een berekening is bruikbaar wanneer een volgende partij ermee verder kan: de onderhoudstechnieker, installateur, facility manager of het erkend controleorganisme. Beperk het dossier daarom niet tot een reeks screenshots uit software.

Voorzie minstens een actueel eendraadschema, een overzicht van de verdeelborden, toestelgegevens, relevante kabelgegevens, kortsluitstroomberekeningen, selectiviteitstabellen en een lijst met instellingen. Vermeld ook de aannames: netgegevens, bedrijfsomstandigheden, toekomstige uitbreidingsreserve en eventuele beperkingen. Als volledige selectiviteit niet haalbaar of economisch niet verantwoord is, leg dan vast welke uitval bij welke fout mogelijk blijft.

Die transparantie helpt bij beslissingen. Een magazijn kan aanvaarden dat een heel onderbord uitvalt. Voor een kritische pomp, toegangscontrole of proceslijn kan dat niet. Selectiviteit is dus geen doel op zich, maar een ontwerpkeuze die past bij het risico van de installatie.

Een goede studie eindigt niet bij een berekende curve. Ze wordt getoetst aan de werkelijk geplaatste toestellen, verwerkt in de schema’s en gecontroleerd na wijzigingen. Zo wordt elektrische selectiviteit geen theoretische belofte, maar een aantoonbare afspraak over wat in bedrijf mag blijven wanneer er iets fout loopt.

Online boeking

Kies uw dienst en moment.

U gaat in een nieuw tabblad naar booking.gekeurd.be, de gedeelde boekingsomgeving van GEKEURD.BE en AFGEKEURD.BE.

  1. Aanmelden of een account makenVolg de stappen in de boekingsomgeving om verder te gaan.
  2. Uw dienst en moment selecterenKies de gewenste dienst en een beschikbaar moment.
  3. Uw gegevens controleren en afrondenControleer uw keuzes en gegevens en rond de boeking af in de boekingsomgeving.

Deze knop reserveert nog niets. De bevestiging uit de boekingsomgeving bepaalt of uw boeking is afgerond.